ANDRZEJ KMICIC CHARAKTERYSTYKA WSTĘPNA

KmicicAndrzej Kmicic to główny bohater drugiej części Sienkiewiczowskiej Trylogii – Potopu. Poznajemy go jako młodego szlachcica już wojenną sławą owianego, który przybywa do  Wodoktów, by pokłonić się Aleksandrze Bilewiczównie, z którą został zeswatany. Z miejsca wpada w wir wydarzeń, który konfliktuje go z lokalną społecznością. Finalnie pali wioskę Wołmontowicze, w której mieszkają Butrymowie i tym samym staje się banitą, którego ściga miecz i prawo.

W trakcie swojego pierwszego pobytu w Upickim starostwie traci prawie wszystko … świeżo-odziedziczoną majętność, żołnierzy, wiernych kompanionów (których w karczmie wyrżnęli mu Butrymowie co było zarzewiem spalenia Wołmontowicz), oraz co najważniejsze – miłość Oleńki. Po ucieczce wraca jednak na świętą Żmudź z przekonaniem, że nie zastanie tam zbyt wielu mężów w sile wieku i, że będzie miał sposobność wyrwać z rąk miejscowych swą lubą.

Tu jednak na drodze staje mu Wołodyjowski, który oblega Kmicica w Lubiczu (głównej majętności, która odziedziczył uprzednio Kmicic od starego dziadka Bilewicza) i ostatecznie toczy z nim sławetny pojedynek (patrz: pojedynek Kmicica z Wołodyjowskim) w którym Andrzej Kmicic zostaje poważnie ranny i długo dochodzi do siebie. Wówczas posądzony jest również po bycie zdrajcą, jednak w ostateczności dzięki listom zapowiednim i pomocy Małego Rycerza otrzymuje on szansę sformowania swojej chorągwi dla hetmana Wielkiego Księstwa Litewskiego Janusza Radziwiłła.

KMICIC W SŁUŻBIE RADZIWIŁÓW

Niewątpliwym jest to, że protekcja jaką otoczył Kmicica Janusz Radziwiłł uratowała młodego familianta od infamii i skazujących wyroków, które wisiały nad jego głową. Magnat od początku miał w tym swój cel – potrzebował wiernego sługi, który spełni każdy jego rozkaz. Kmicic wydawał się idealnym kandydatem, natomiast z czasem pokazał się, że jest nie tylko szansą na wierną chorągiew w ręku książęcym, lecz na opanowanie wszystkich młodych, niesfornych duchem żołnierzy, których Janusz tak potrzebował, a do którzy tak mocno lgnęli do Pana Andrzeja.

Gdy na jaw wyszło, że wojna ze Szwedem jest pewna i gdy do Kiejdan dotarły wieści spod Ujścia o zdradzie Wielkopolski i Opalińskiego książę Janusz tym mocniej zaczął promować nowego sprzymierzeńca jakim był Kmicic. Nagrody co prawda spadały również na innych książęcych pułkowników ( większość z nich była w szoku, gdyż powszechnie znane było skąpstwo Radziwiłła) jednak to młody Kmicic był najmocniej promowany przez Janusza. Książę przedsięwziął również kroki by znów połączyć młodego junaka z Billewiczówną za co Kmicic najmocniej był wdzięczny swojemu księciu i zaprzysiągł mu wierność na krucyfiksie co było genialnym wybiegiem Wielkiego Hetmana Litewskiego.

kmicic na dworze radziwiłłaPodczas uczty, kiedy promulgowano układ w Kiejdanach na mocy którego Hetman Wielki Litewski książę Janusz Radziwiłł przechodzi na stronę króla Szwedzkiego i oddaje mu we władanie Litwę Kmicic przenosi się niejako z nieba do piekła. Podczas jednej uczty niemalże godzi się z Oleńką i otrzymuje jej wybaczenie za warcholstwa, których się dopuścił by po chwili zostać nazwanym przez nią zdrajcą. Andrzej Kmicic w tym momencie niemalże oszalał z rozpaczy gdyż z jednej strony za żadne skarby nie chciał zdradzać Rzeczpospolitej i swoich przyjaciół, ale z drugiej zaprzysiągł wierność Radziwiłłowi. Hetman widząc mocne rozdarcie swojego podopiecznego, a wręcz szaleństwo

…co robi Kmicic? – Łbem o ścianę bił i krzyczał o potępieniu …

postanowił przekabacić na swoją stronę młodego watażkę. W tym celu odbył z nim długą rozmowę, w której spuścił się Kmicicowi z sekretu, iż pokój ze Szwedem jest tylko pozorny i on, Janusz Radziwiłł chce pod swoim panowaniem zjednoczyć na początku Litwę, a potem całą Rzeczpospolitą, która miałaby być jeszcze silniejsza niż przez szwedzkim najazdem. Tymi argumentami przekonał władca Kmicica i ten od tej pory stał się jego wiernym psem.

Panowie w konflikt popadli jednak bardzo szybko – pierwsze poważne starcie zostało stoczone zaledwie dzień po „nawróceniu” Kmicica, gdy ten nie mógł zaakceptować wyroku śmierci na Wołodyjowskiego i jego towarzyszy. Co prawda ubłagał on darowanie życia dla swoich znajomych, jednak mocno skonfliktował się z Radziwiłłem, który jednocześnie nie było do końca szczery z młodym rycerzem.

Kmicic oddał na początku swojej czarciej posługi dla Radziwiłła wielkie przysługi – wygniatał zbuntowane chorągwie mnożąc jednocześnie siły hetmańskie. Wysłany z misją sprowadzenia Billewiczów do Kiejdan wpadł przypadkiem w ręce Wołodyjowskiego i konfederatów (którzy uciekli z niewoli dzięki fortelowi Zagłoby) i cudem uniknął śmierci z ich rąk. Uratowała go bystrość umysłu Zagłoby, oraz list książęcy, w którym książę Radziwiłł wymawia mu, że tylko dla niego ocala Wołodyjowskiego i innych jego towarzyszy. Podczas tego spotkania Kmicica spotyka olbrzymia potwarz – konfederaci bowiem prezentują mu list hetmański przy Rochu Kowalskim znaleziony, a z którego wynika, że Hetman zadrwił z Kmicica ponieważ więźniów kazał co prawda odwieźć do Birż, gdzie stała już Szwedzka załoga, ale równocześnie przesyłał rozkaz by ich rozstrzelano tak „aby wieść się nie rozeszła”.

Po tej przygodzie doszło do kolejnego starcia na linii Radziwiłł – Kmicic, po którym ostatecznie książę postanowił pozbyć się balastu – idealną okazją było wysłanie go z misją do księcia Bogusława, a potem króla Szwedzkiego i przy okazji marszałka Koronnego Lubomirskiego. Dla księcia Janusza było to rozwiązanie perfekcyjne – zostawało przy nim nazwisko znane na całej Litwie, potężna chorągiew, a odpływał wicher nad którym nie udało się Wielkiemu Hetmanowi zapanować.

Posługa Kmicica wobec Radziwiłłów z linii Birżańskiej kończy się właśnie na tej wyprawie, podczas której na jaw wychodzi, że Janusz Radziwiłł jedynie grał przez Kmicicem postać defensor patrie a w rzeczywistości pragnął tylko i wyłącznie własnej korzyści.

KONFLIKT NA LINII KMICIC – BOGUSŁAW / JANUSZ RADZIWIŁŁOWIE

bogusław i janusz radziwiłłPodczas wspomnianej wyżej podróży Kmicic spotyka na swej drodze księcia Bogusława, któremu przekazuje listy od jego brata Janusza. To właśnie podczas tego spotkania zwiedziony sprytem Kmicica Bogusław przedstawia mu prawdziwy cel polityczny Radziwiłłów: rozbicie Rzeczpospolitej, a następnie jej rozbiór i stworzenie udzielnego Księstwa Litewskiego, w którym korona najpierw przypadnie starszemu Januszowi, a później młodemu Bogusławowi.

Odkrywając te nieszczere i kłamliwe intencje Kmicic wpada w szał i postanawia z miejsca działać. Jego harda dusza i bystry umysł podsuwają mu szarlatański plan porwania księcia Bogusława. Całość udaje się zrealizować, jednak na pierwszym postoju książę Bogusław, będący wielkim wojownikiem wyrywa Kmicicowi krucicę zza pasa i strzela mu w twarz po czym ucieka. W czasie pogoni ubija jeszcze dwóch żołnierzy Kmicica i udaje mu się powrócić do swojego obozu.

Kmicic zaś mimo, że trafiony z odległości mniejszej niż metr jest tylko ranny i dzięki staraniom wachmistrza Soroki dochodzi do siebie w chacie, którą jego żołnierze odnajdują w puszczy, a która staje się dla nich pewnego rodzaju pułapką. Obejście do którego trafili przypadkiem znajduje się pośród bagien i jest legowiskiem rzezimieszków, którzy biorą konie obcym z głównego traktu. Jak się okazuje szczęście nie opuściło Kmicica – owymi rzezimieszkami okazują się Kiemlicze, ojciec i jego dwóch głupawych synów, którzy kiedyś należeli do watahy Kmicica. Rycerz przyłącza ich do swojej kompanii i postanawia porzuciwszy Radziwiłłów udać się na służbę do króla Rzeczpospolitej, który przebywał na wygnaniu na Śląsku. By przedrzeć się bezpiecznie do niego rusza on w podróż jako zwykły koniarz prowadzący tabun na targ. Znacząco obniża swoją rangę i pozycję społeczną odziewają się po chudopacholsku co miała mu ułatwić zadanie.

MIŁOŚĆ KMICICA OD OLEŃKI BILEWICZÓWNY

KMICIC JAKO OBROŃCA OJCZYZNY

PO PORWANIU BOGUSŁAWA RADZIWIŁŁA

KMICIC OBROŃCĄ JASNEJ GÓRY

NA DWORZE KRÓLA JANA KAZIMIERZA

WE WŁADANIU TATARSKIEGO CZAMBUŁU

KAMPANIA LITEWSKA KMICICA

ANDRZEJ KMICIC W PANU WOŁODYJOWSKIM